Vicdanlar Enkaz Altında Kaldı: 15 Metrekareye 2,5 Milyon TL İnsafsızlığı!

Malatya Yeni Çarşı: Depremden Kurtulan Esnafı “Rantla” Boğmak

6 Şubat 2023 felaketinin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen Malatya, fiziksel enkazını kaldırsa da “vicdani ve ekonomik” bir enkazın altında can çekişiyor. Bugün Yeni Çarşı, Kuyumcular Çarşısı ve Şire Pazarı gibi projeler; şehrin küllerinden doğuşunu değil, yerel esnafın tasfiyesini müjdeleyen birer “rant anıtına” dönüşmüş durumda.

15 Metrekarelik “Tabutluklar” ve Milyonluk Hayaller

Kuyumcular Çarşısı’nda, içine bir vitrin ile bir kasanın zor sığacağı 15-20 metrekarelik dükkanlar için yıllık 2,5 milyon TL kira talep etmek, ekonomik bir rasyonaliteyle açıklanamaz. Bu rakamlar, Malatya’nın ticari geleneğine indirilmiş bir darbedir. Henüz yolu, otoparkı ve temel altyapısı tamamlanmamış; müşterinin ayağının alışmadığı bir projede bu meblağları istemek, esnafa “Burada sana yer yok, parası olan gelsin” demektir.

Piyasa Serbestisi mi, Fırsatçılık Anarşisi mi?

Yönetenlerin “Piyasa kendi dengesini bulur” söylemi, deprem bölgesinde bir yönetim zafiyetidir. Malatya’da bugün işleyen şey serbest piyasa değil, vurgunculuk düzenidir. * Altyapısız Lüks: Elektriği, suyu sorunlu dükkana “kristal plaza” muamelesi yapmak.

• Konteyner vs. Rant: Şehrin yarısı hala toz içinde konteynerlerde ekmek parası peşindeyken, diğer yanda “hayalet dükkanlar” üzerinden servet hesabı yapmak toplumsal barışı dinamitlemektir.

Sonuç: Malatya’nın Ruhu Betonun Altında Kalmasın

Bir şehri ayağa kaldırmak, sadece binaları dikmek değildir; o binaların içindeki insanı yaşatmaktır. Eğer bir kuyumcu kendi dükkanına “kiracı” bile olamıyorsa, o çarşı Malatya’nın değil, rantın çarşısıdır.

Siyasi irade acilen;

1. Kira tavan fiyat uygulaması veya bölge bazlı sınırlamalar getirmeli,

2. Esnafa yönelik doğrudan kira destek paketlerini devreye sokmalı,

3. Boş tutulan dükkanlar üzerinden piyasayı manipüle edenlere karşı vergi yaptırımları uygulamalıdır.

Aksi takdirde Yeni Çarşı, ticaretin kalbi değil, yüksek kiralık ilanlarının asılı olduğu bir “açık hava müzesi” olarak tarihe geçecektir. Malatya’nın kimliği, üç-beş mülk sahibinin iştahına kurban edilmeyecek kadar değerlidir.