Malatya Kayısısında Asıl Sorun Sınırda Değil, Şehirde:

Malatya Kayısısında Asıl Sorun Sınırda Değil, Şehirde:

Tüccar, İthalatçı, Depocu Olmadan Bu Kaçak Satılamaz**

Malatya, dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık yüzde 85’ini karşılayan, yalnızca bir tarım havzası değil; Türkiye’nin tarımsal itibarıdır. Bu nedenle Malatya kayısısı, sıradan bir ürün değil, coğrafi kimlik, ekonomik egemenlik ve milli değer niteliği taşır. Ne var ki son yıllarda yaşananlar gösteriyor ki bu değeri asıl tehdit eden unsur sınır kapıları değil, Malatya’nın kendi içindeki ticari ağdır.

Çünkü acı gerçek şudur:
Tüccar olmadan, ithalatçı olmadan, depocu ve stokçu olmadan bu kayısı satılamaz.

Kaçak Kayısı Bir “Sınır Sorunu” Değil, Bir “Şehir İçi Organizasyon”dur

Türkiye’de kayısı ithalatı resmen yasakken, piyasada İran ve Özbekistan menşeli düşük kaliteli kayısıların “Malatya kayısısı” adıyla dolaşması tek başına bir gümrük zafiyetiyle açıklanamaz. Bir ürünün Malatya etiketine kavuşması için;

• Alınması gerekir,

• Depolanması gerekir,

• Karıştırılması gerekir,

• Paketlenmesi gerekir,

• Satılması gerekir.

Bu zincirin hiçbir halkası sınır kapısında değildir. Hepsi Malatya’dadır.

Dolayısıyla “kaçak kayısı” meselesi, romantik bir kaçakçılık hikâyesi değil; şehir merkezli, planlı, organize bir ticari tercihtir.

Asıl Ayak: Yerel Tüccar ve Depo Sistemi

Bu ürünler, iddialara göre Malatya’daki bazı ticari depolara giriyor. Lisanslı depolar… Yani devletin üreticiyi korumak için kurduğu, şeffaflık ve güven için tasarladığı yapılar.

Ama bugün bu depoların bir kısmı, üreticinin kalkanı değil, kaçak ürünün aklama makinesi haline gelmiş durumda.

Yabancı kayısı:

• Yerli stokla karıştırılıyor,

• Menşei belirsizleşiyor,

• “Malatya kayısısı” etiketiyle yeniden doğuyor.

Bu noktadan sonra artık bu ürün kaçak değildir, çünkü sistem onu “yerli” ilan etmiştir. İşte ihanet tam olarak burada başlar.

Zirai Donu Fırsata Çeviren Ahlaki Çöküş

2025 zirai don felaketiyle Malatya’da üretim yüzde 70–80 oranında düşmüştür. Bu bir afet, bir kaderdir.
Ama bu afeti fırsata çevirenler vardır.

Gerçek Malatya kayısısının azaldığı, fiyatın yükseldiği bir ortamda;

• Yabancı, ucuz, kalitesiz ürün getirilmiş,

• Yerli üreticinin emeği değersizleştirilmiş,

• “Nasıl olsa kimse ayırt edemez” denmiştir.

Bu, piyasa refleksi değil; ahlaki çöküştür.
Bu, ticaret değil; sektörel ihanettir.

Çünkü bu davranışın sonucu şudur:

• 45 bin üretici ailesi zarar eder,

• 200 bin kişinin ekmeği küçülür,

• Malatya markası dünya pazarında itibar kaybeder.

Bu Bir Cehalet Değil, Bilinçli Tercihtir

Kimse kendini kandırmasın.
Bu yapılan ne bilgisizliktir ne de zorunluluk.

Bu, bilinçli bir tercihtir:

• Kısa vadeli kâr için,

• Uzun vadeli sektörün boğazlanmasıdır.

Ve bu tercihi yapanlar şunu bilmektedir:
Bugün kazandıkları para, yarın Malatya kayısısının mezar taşı olacaktır.

Siyasi Sessizlik = Ticari Dokunulmazlık

Bu düzen neden sürüyor?
Çünkü denetim yok.
Çünkü irade yok.
Çünkü bazı yapılar “şehir ekonomisinin lokomotifi” diye dokunulmaz kabul ediliyor.

Oysa şu soruyu sormadan bu mesele çözülemez:
İthalat yoksa, bu kayısı Malatya’ya nasıl geliyor?

Bu soruya cevap vermekten kaçan herkes, bu düzenin parçasıdır.

Açık Gerçek: Bu Kayısı Depo Olmadan Satılamaz

Sonuç nettir ve tartışmasızdır:

• İthalatçı almadan,

• Tüccar sahiplenmeden,

• Depocu karıştırmadan,

• Stokçu piyasaya sürmeden

bu kayısı satılamaz.

Dolayısıyla sorunun adresi bellidir.
Fail sınırda değil, şehir merkezindedir.

Bu Bir Tarım Sorunu Değil, Bir Onur Meselesidir

Malatya kayısısı üzerinden yürüyen bu gölge ekonomi;

• Üreticiyi sömürür,

• Devleti zayıflatır,

• Markayı çürütür.

Bu yüzden mesele yalnızca kayısı değil;
ekonomik bağımsızlık, ahlaki duruş ve şehir vicdanıdır.

Ya Malatya kendi markasını koruyacaktır,
ya da üç kuruşluk kâr için kendi değerini mezara gömecektir.

Başka bir seçenek yoktur.