Dijital Engizisyon: Batılı Sosyal Medya Devleri ve Tarihin En Sinsi İstibdat Rejimi

Dijital Engizisyon: Batılı Sosyal Medya Devleri ve Tarihin En Sinsi İstibdat Rejimi

Tarih kitapları; halklarını demir yumrukla yöneten, muhalifleri zindanlara atan ve düşünceyi fiziksel güçle yasaklayan diktatörlüklerle doludur. Yirminci yüzyılın totaliter rejimleri gücünü korkudan, gizli polis teşkilatlarından ve sansür kurullarından alıyordu. Günümüzde ise bu eski usul zorbalıkların yerini, çok daha steril ama bir o kadar da mutlak bir otorite aldı: Batılı teknoloji devlerinin dijital hegemonik düzeni.

Geçmişin baskıcı rejimleri fiziksel şiddete, sürgünlere ve zindanlara başvururdu. Bu yönüyle tarihteki kanlı diktatörlüklerin yarattığı fiziksel yıkım elbette çok daha trajikti ve doğrudan insan hayatını hedef alıyordu. Ancak mesele “bilginin kontrolü, kitlelerin manipülasyonu ve istenmeyen seslerin susturulması” olduğunda, Silikon Vadisi merkezli sosyal medya şirketlerinin inşa ettiği sansür mekanizması, geçmişin en otokratik rejimlerinin bile hayal edemeyeceği kadar küresel, sinsi ve etkilidir.

İşte bu yeni nesil dijital istibdadın temel dayanakları:

1. Gizli Polislerin Yerini Alan Algoritmalar

Eski rejimlerde bir kitabı yasaklamak veya bir gazeteyi toplatmak büyük bir lojistik operasyondu ve halk bu sansürü açıkça görebiliyordu. Bugün ise sosyal medya devleri, “Shadowbanning” (gölge ban) adı verilen yöntemlerle bir fikri veya kişiyi kimseye hissettirmeden yok edebiliyor.

• Görünmez Sansür: Hesabınız kapatılmıyor, ancak gönderilerinizin erişimi algoritmik olarak sıfırlanıyor. Kendi kendinize konuştuğunuz, sesinizin kimseye ulaşmadığı dijital bir hücreye hapsediliyorsunuz.

• Sistematik Yok Sayma: Geçmişte muhalifler meydanlardan sürülürdü; bugün ise arama motoru sonuçlarından ve haber akışlarından tek bir kod satırıyla siliniyorlar.

2. “Topluluk Standartları” Adı Altında İdeolojik Dayatma

Bu platformlar, kendilerini tüm dünyaya “özgür düşüncenin dijital kent meydanı” olarak pazarladılar. Ancak maske düştüğünde, bu meydanın sadece Batılı, liberal-kapitalist elitlerin onayladığı düşüncelere açık olduğu görüldü.

• “Nefret söylemi”, “dezenformasyon” veya “topluluk standartları” gibi son derece muğlak kavramlar, aslında şirketlerin kendi siyasi ve ticari çıkarlarına uymayan içerikleri budamak için kullandıkları birer giyotindir.

• Küresel krizlerde (savaşlar, salgınlar, seçimler) Batı’nın resmi anlatısına ters düşen her türlü bilgi anında “yanıltıcı bilgi” etiketiyle damgalanmakta veya tamamen silinmektedir.

3. Egemen Devletleri Aşan Bir Tekel

Tarihteki hiçbir imparatorluk, aynı anda milyarlarca insanın günlük olarak ne okuyacağına, ne izleyeceğine ve ne düşüneceğine karar verme gücüne sahip olmamıştır.

• Hukuk Üstülük İllüzyonu: Bu şirketler, faaliyet gösterdikleri ülkelerin yasalarını, kültürlerini ve ulusal güvenlik hassasiyetlerini sık sık hiçe saymaktadır. Ancak kendi çıkarlarına veya ABD’nin dış politikasına dokunan en ufak bir meselede anında devlet refleksleriyle hareket edebilmektedirler.

• Dijital Sürgün: Bir devlet başkanını veya koca bir siyasi hareketi bir gecede platformdan atabilme (“deplatforming”) gücünü kendilerinde bulmaları, seçilmiş iradelerin bile atanmış CEO’ların ve mühendislerin algoritmalarına boyun eğmek zorunda bırakıldığını göstermektedir.

Sonuç: Zihinlerin İşgali

George Orwell’ın meşhur 1984 romanındaki “Hakikat Bakanlığı”, Facebook, X, Google veya Instagram’ın bugünkü içerik moderasyon kurullarının yanında oldukça ilkel kalır. Tarihteki diktatörler insanların bedenlerini ve mekanlarını kontrol etmeye çalıştı; bugünün dijital oligarkları ise insanların zihinlerini, algılarını ve gerçeğin ta kendisini kontrol ediyor.

Fiziksel bir hapishaneden kaçabilirsiniz veya bir diktatöre karşı sokakta direnebilirsiniz. Ancak kurallarını bilmediğiniz, yargıcının bir algoritma olduğu ve itiraz mercii bulunmayan bu dijital hapishaneden kaçış, modern çağın en büyük siyasi sınavıdır. Özgürlük kisvesi altında sunulan bu steril otokrasi, insanlığın bilgiye ulaşım tarihindeki en büyük tekelci tahakkümdür.

Turgay Simavi   –  malatyasiyaset.com